مىدهد و نوبختيان و معتزله را مخالف اين نظريه معرّفى مىكند و مىگويد : مىگويم : هر كس در روزى از روزگاران ، خداوند را بشناسد و در زمانى به او ايمان بياورد ، جز بر ايمان نخواهد مُرد و هر كس بر كفر به خداوند متعال از دنيا برود ، چنين كسى ، هرگز و لحظه‌اى به خدا ايمان نداشته است . اين نظر مرا ، احاديثى از امام باقر و امام صادق عليهما السلام تأييد مىكنند و فقها و محدّثان شيعى بسيارى همين نظر را دارند و بسيارى از متكلّمان در اقصا نقاط عالم اسلام ، بر همين نظرند . نوبختيان كه رحمت خدا بر آنان باد با آن مخالف‌اند و اهل اعتزال هم با آنان هم‌رأىاند . « 1 » امّا علّامه مجلسى ، اين نظريه را به برخى از متكلّمان ، نسبت داده است . « 2 » ظاهرا نخستين بار ، سيّدِ مرتضى علم الهدى ، اين نظريه را ابراز داشته و پس از او ابو اسحاق نوبختى ، شيخ طوسى ، طَبْرِسى ، ابوالفتوح رازى ، علّامه حلّى و سپس شيخ حرّ عاملى « 3 » از او پيروى كرده‌اند . سيّد مرتضى چنين گفته است : به اجماع ، ثابت شده كه مؤمن ، سزامند ثواب دائمى است و [ از سوى ديگر ، ] باطل بون حبط عمل را هم كه بيان كرديم ، و چون اين دو ثابت شد ، ناگزير ، مؤمنِ به خداى متعال و پيامبرش ، بايد به ايمانش وفادار باشد و روا نيست كه كافر شود ؛ زيرا اگر كافر شود ، اجماع بر اين است كه كفر ، كيفر دائمى ندارد . چنين چيزى ، منجر به اجتماع ثواب و كيفر دائمى مىشود . « 4 » توضيح مطلب ، اين كه بر مبناى نظر سيّدِ مرتضى رحمه‌اللّه ايمان ، علّت ثواب دائم ، و

--> ( 1 ) اوائل المقالات للمفيد ( المطبوعة في ج 4 من كتب المؤتمر ) : ص 83 . ( 2 ) . بحارالأنوار : ج 69 ص 214 . ( 3 ) . ر . ك : رسائل الشريف المرتضى : ج 2 ص 328 و ج 1 ص 63 ، التبيان في تفسير القرآن : ج 1 ص 192 ، المصنّفات الأربعة : ص 5 371 ، روض الجنان فى تفسير القرآن : ج 1 ص 213 . ( 4 ) . شرح جمل العلم و العمل : ص 159 .